Στις 22 Αυγούστου 1995, οι The Gathering κυκλοφόρησαν το Mandylion. Τριάντα ένα χρόνια μετά, ο τρίτος δίσκος των Ολλανδών παραμένει κάτι πολύ περισσότερο από το μεγάλο τους breakthrough. Είναι το άλμπουμ που άλλαξε οριστικά την ταυτότητα του συγκροτήματος, σύστησε στον κόσμο τη φωνή της Anneke van Giersbergen και άνοιξε νέους δρόμους για τον τρόπο με τον οποίο μπορούσε να ακούγεται η σκοτεινή και ατμοσφαιρική heavy μουσική. Το Mandylion ήταν το πρώτο άλμπουμ των The Gathering με την Anneke van Giersbergen πίσω από το μικρόφωνο. Μέχρι τότε, το συγκρότημα είχε ήδη κυκλοφορήσει τα Always και Almost a Dance, κινούμενο σε σαφώς διαφορετικά μουσικά μονοπάτια, με έντονα death/doom στοιχεία. Με το Mandylion, όμως, όλα έμοιαζαν να μπαίνουν επιτέλους στη θέση τους.
Μια νέα φωνή, ένας νέος δρόμος
Η είσοδος της Anneke van Giersbergen δεν αποτέλεσε απλώς μια αλλαγή στη σύνθεση των The Gathering. Η παρουσία της έδωσε στο συγκρότημα τη δυνατότητα να επαναπροσδιορίσει συνολικά τον ήχο του. Η φωνή της δεν λειτουργούσε ως ένα «όμορφο» αντίβαρο πάνω από τις βαριές κιθάρες. Ήταν οργανικό κομμάτι της μουσικής τους. Ισχυρή χωρίς να γίνεται υπερβολική, αιθέρια χωρίς να χάνεται μέσα στις ενορχηστρώσεις και συναισθηματική χωρίς θεατρινισμούς, η Anneke έγινε σχεδόν αμέσως το στοιχείο που έδωσε στους The Gathering μια εντελώς ξεχωριστή ταυτότητα. Δίπλα στις κιθάρες των René Rutten και Jelmer Wiersma, τα πλήκτρα του Frank Boeijen και τη στιβαρή ρυθμική βάση της μπάντας, η φωνή της δημιούργησε εκείνη την αντίθεση που έκανε το Mandylion τόσο αναγνωρίσιμο. Tο άλμπουμ δεν ακούγεται σαν μια μπάντα που προσπαθεί να ακολουθήσει μια νέα τάση. Ακούγεται σαν μια μπάντα που, σχεδόν ξαφνικά, βρήκε τη δική της γλώσσα.
Πολύ περισσότερο από gothic metal
Το Mandylion συνδέθηκε δικαίως με το gothic metal της εποχής του. Όμως αυτός ο χαρακτηρισμός δεν αρκεί για να περιγράψει όσα συμβαίνουν μέσα στον δίσκο. Υπάρχει η σκοτεινή ατμόσφαιρα και το βάρος που κουβαλούσε η προηγούμενη περίοδος των The Gathering. Υπάρχουν όμως ταυτόχρονα progressive δομές, μελωδίες που μένουν στο μυαλό, alternative ευαισθησίες και μια έντονη αίσθηση χώρου που κάνει τα τραγούδια να αναπνέουν. Το συγκρότημα δεν ένιωθε πλέον την ανάγκη να αποδεικνύει συνεχώς πόσο «βαρύ» είναι. Οι κιθάρες μπορούσαν να παραμένουν ογκώδεις, ενώ η μουσική αποκτούσε περισσότερες αποχρώσεις και δυναμικές.
Το “Strange Machines” είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένα κομμάτι που συνδυάζει βαριά riffs, αλλαγές στη δυναμική και μια μελωδία που δύσκολα ξεχνιέται. Δεν άργησε να εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα τραγούδια ολόκληρης της δισκογραφίας των The Gathering. Το “Eléanor” κινείται σε πιο σκοτεινά και μυστηριώδη μονοπάτια, ενώ το πρώτο “In Motion” δείχνει ξεκάθαρα τις progressive διαθέσεις του συγκροτήματος. Το “Leaves”, από την άλλη, αποκαλύπτει μια πιο άμεση και μελωδική πλευρά, χωρίς να χάνει τίποτα από την ατμόσφαιρα του άλμπουμ. Το “Fear the Sea” και το ομώνυμο instrumental συνεχίζουν το ταξίδι σε πιο σκοτεινά τοπία, πριν το Mandylion φτάσει σε μία από τις κορυφαίες στιγμές του με το “Sand and Mercury”. Σχεδόν δέκα λεπτά ατμόσφαιρας, έντασης και σταδιακής κορύφωσης, το “Sand and Mercury” παραμένει μία από τις πιο φιλόδοξες και ολοκληρωμένες συνθέσεις που ηχογράφησαν ποτέ οι The Gathering. Το “In Motion #2” κλείνει τον κύκλο χωρίς να προσφέρει μια εύκολη ή συμβατική κατάληξη.
Ο δίσκος που άνοιξε μια πόρτα
Θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι το Mandylion δημιούργησε από μόνο του τη σκηνή του female-fronted metal. Οι γυναίκες είχαν, φυσικά, παρουσία στη heavy μουσική πολλά χρόνια πριν από το 1995. Αυτό που έκανε το άλμπουμ ήταν κάτι διαφορετικό. Η Anneke van Giersbergen δεν παρουσιάστηκε ως ένα διακοσμητικό στοιχείο δίπλα σε μια metal μπάντα. Η φωνή της βρισκόταν στο κέντρο της μουσικής. Τα τραγούδια χτίζονταν γύρω από τη δυναμική που δημιουργούσε η συνύπαρξή της με τον υπόλοιπο ήχο των The Gathering. Και αυτό είχε σημασία. Στα χρόνια που ακολούθησαν, η παρουσία γυναικείων φωνών θα γινόταν όλο και πιο έντονη στον χώρο του gothic και του symphonic metal. Συγκροτήματα όπως οι Nightwish και οι Within Temptation θα ακολουθούσαν διαφορετικές διαδρομές και θα έφταναν σε ακόμη μεγαλύτερα ακροατήρια, όμως το Mandylion παραμένει ένα από τα βασικά άλμπουμ στην εξέλιξη αυτής της ευρύτερης μουσικής σκηνής.
Η επιρροή του, ωστόσο, δεν περιορίζεται εκεί. Οι The Gathering έδειξαν ότι μια metal μπάντα μπορεί να εξελιχθεί χωρίς να αποκηρύξει εντελώς το παρελθόν της. Ότι το doom μπορεί να μετατραπεί σε ατμόσφαιρα. Ότι η σκοτεινιά μπορεί να συνυπάρξει με την ομορφιά. Ότι οι βαριές κιθάρες δεν χρειάζεται να έρχονται σε σύγκρουση με την ευαισθησία και τη μελωδία.
Περισσότερο από ένα κλασικό album του είδους
Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του Mandylion είναι το πόσο καλά έχει αντέξει στον χρόνο. Σίγουρα, η παραγωγή του φέρει τα χαρακτηριστικά της δεκαετίας του ’90. Αυτό όμως δεν το κάνει να ακούγεται ξεπερασμένο. Το “Strange Machines” εξακολουθεί να έχει τεράστια δύναμη, το “Leaves” διατηρεί την άμεση συναισθηματική του επίδραση και το “Sand and Mercury” παραμένει ένα πραγματικά ξεχωριστό κομμάτι ατμοσφαιρικής heavy μουσικής. Ο λόγος είναι απλός: οι The Gathering δεν έγραψαν έναν δίσκο για να χωρέσουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία. Έγραψαν έναν δίσκο που κατέγραψε τη στιγμή κατά την οποία ανακάλυπταν ποιοι πραγματικά ήθελαν να είναι.
Η συνέχεια θα τους έβρισκε να προχωρούν ακόμη περισσότερο. Το Nighttime Birds θα ακολουθούσε το 1997, ενώ οι επόμενοι δίσκοι θα απομάκρυναν σταδιακά το συγκρότημα από τα στενά όρια του metal, οδηγώντας το σε alternative, experimental και ηλεκτρονικά μονοπάτια. Όμως η βάση αυτής της ελευθερίας είχε ήδη χτιστεί. Στο Mandylion.
31 χρόνια μετά
Κάποια άλμπουμ γίνονται κλασικά επειδή πούλησαν εκατομμύρια αντίτυπα. Άλλα επειδή καθόρισαν ένα ολόκληρο είδος. Το Mandylion κέρδισε τη θέση του στην ιστορία για έναν ακόμη σημαντικότερο λόγο: κατέγραψε τη στιγμή που μια μπάντα βρήκε μια εντελώς νέα δημιουργική ταυτότητα. Οι The Gathering έψαχναν τον δρόμο τους. Με την Anneke van Giersbergen βρήκαν τη φωνή που τους επέτρεψε να εξερευνήσουν νέες δυνατότητες. Με το Mandylion βρήκαν τον ήχο που θα τους καθόριζε. Τριάντα ένα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, η επιρροή του εξακολουθεί να ακούγεται σε διαφορετικές γωνιές της ατμοσφαιρικής, gothic και progressive μουσικής. Πάνω απ’ όλα, όμως, το Mandylion παραμένει σημαντικό όχι μόνο για όσα επηρέασε. Παραμένει σημαντικό επειδή εξακολουθεί να είναι ένας εξαιρετικός δίσκος. Και, τριάντα ένα χρόνια μετά, αυτό είναι ίσως το καλύτερο δυνατό επιχείρημα για να τον ξανακούσεις.
